NLP, Boeddhisme, Avatar of je eigen religie

Deze week sprak ik mijn goede zakenvriend Willem de Jager die net terug kwam uit Australië. Willem is een Jungiaans therapeut die bij mijn The Plan Principle® Introductie Programma voor consumenten was op 18 november jongstleden. Hij vroeg mij wat de feedback was geweest. Ik moest lachen en zei: “De feedback is natuurlijk altijd alles wat in de zaal zit“.  ”Hoe bedoel je?” vroeg hij. “Nou“, zei ik, “als persoon A iets over persoon B zegt, denken we informatie over persoon B te krijgen, maar we krijgen informatie over persoon A. We krijgen dan een blik in zijn of haar neurologische interieur. Dus als je feedback vraagt aan mensen over je optreden leer je meer over hen dan over je show. Daar leer je natuurlijk zelf ook weer van, want tenslotte doe je het voor hen.”

“Wat is je daarbij het meest opgevallen Eric“, vroeg hij vervolgens. ”De NLP mensen in de zaal..“, zei ik. “Hoezo?”, zei hij aarzelend. Ik vertelde hem dat een groot aantal NLP geschoolde deelnemers het geweldig had gevonden, maar dat maar een enkeling zich voor het vervolgprogramma had ingeschreven. De meesten zeiden letterlijk: “..ik wil eerst mijn NLP master practitioner afmaken en dan Hypnose master worden en dan misschien nog Avatar doen en dan ga ik eens kijken wat ik met The Plan Principle® kan..”

Willem begon te lachen. “Dan hebben ze dus de kern van jouw boodschap gemist!“. zei hij vol overtuiging. “Hoezo?“, vroeg ik geamuseerd. “Nou, jij predikt dat de waarheid, de weg, jouw succes, geluk of hoe je het ook wilt noemen in jezelf ligt opgeslagen als een soort van blauwdruk. Vandaar dat je het ‘The Plan Principle’ noemt. Ieder mens en iedere organisatie heeft een opgeslagen blauwdruk, een plan dat wacht om geactiveerd te worden. Alleen als je dat plan weet te vinden en te activeren kun je ooit alles uit je bestaan halen. NLP, Avatar een zelfs het boeddhisme gaan daaraan voorbij volgens jou. Die houden zich, om even in jouw model te blijven, alleen met het ‘hoe’ van een mens bezig en negeren het ‘waarom’. En als je het ‘waarom’ negeert kun je NLPen, boeddhisten, hypnoseren of avatarren tot je een ons weegt, maar zul je nooit gelukkig, voldaan en succesvol worden. Deze NLPers zoeken het dus uiteindelijk buiten zichzelf Eric!”

Ik liet zijn woorden even op me inwerken. Voordat ik iets kon zeggen ging hij verder. “Het gaat ze om de certificaten!” “Wat?!” “Ja, het gaat ze om de certificaten en dat is typisch Nederlands! Ik kom net uit Australië en daar is dat heel anders. In alle andere landen is dat trouwens heel anders.” En hij begon me uit te leggen dat Nederlanders altijd officiële certificaten willen. Ze willen bepaalde programma’s niet volgen om de waarheid te vinden, gelukkig te worden, succesvol te zijn en zelfs niet om anderen te kunnen helpen, ze willen kunnen zeggen dat ze “NLP master practitioner” zijn of “hypnose master“.

Ik moest lachen. Ik herrinerde me dat ik een keer provocerend tijdens mijn boeddhisme training tegen mijn studiegenoten zei: “Jullie willen helemaal niet verlicht worden of anderen helpen verlicht te worden, voor jullie is ‘boeddhisme’ gewoon jullie volgende Golf cabrio!” En ik vertelde dat materie niet meer zo sexy was voor ons Westerlingen en dat we daarom nu boeddhisme studeerden bij de Tibetaan Sogyal Rinpoche. Zodat we tijdens feestjes konden zeggen: “Ik ben Boeddhist!“. Véél beter dan zeggen: “Ik heb een nieuwe Golf cabrio” of “Ik heb een Porsche!“. “Boeddhisme is de beste manier om vrouwen te versieren!“, zei ik nog. Vond ik zelf heel grappig, maar de groep wat minder, geloof ik.

“Weet je wat je moet doen Eric!“, vervolgde Willem, “Je moet gewoon NLP certificaten uitgeven aan je studenten! Je hebt het NLP curriculum toch geïntegreerd in The Plan Principle?” Ik dacht even na. “Ja, dat klopt én verbetert! Want ik heb 350 mannen en vrouwen gemodelleerd. Dat zijn er 347 méér dan Grinder en Bandler hebben gemodelleerd! Alleen mag je dat in die conservatieve NLP community niet roepen, want die houden krampachtig vast aan de letterlijke woorden en programma’s van deze twee bijzondere mannen. Alsof er de laatste 30 jaar niets is gebeurd!”

Ik voelde ergernis opkomen. Ik hou van mensen, maar soms irriteert hun domheid me. Toen ik 17 jaar was las ik een boek over de Russische esoterische meester George Gurdjieff, een dwarse, recalcitrante eigenheimer die wereldwijd verschillende spirituele systemen had bestudeerd en daaruit een eigen systeem had gedestilleerd. Een systeem overigens, dat hij bleef veranderen. En dus eigenlijk geen systeem. Een soort Eric Bartels avant la lettré dus. In het boek zegt Gurdjieff: “Mensen slapen en alleen door gerichte studie kun je wakker worden!” Toen ik dat de eerste keer las irriteerde dat me: “Ik slaap helemaal niet!” Maar het heeft me nooit meer losgelaten. Hoe ouder ik werd, hoe meer ik me realiseerde dat Gurdjieff gewoon gelijk had. En de ergste categorie zijn de mensen die zich “Boeddhist”, “NLP master” of “Avatar Wizard” noemen.

Ik speel serieus met het idee een roman te gaan schrijven. Mijn uitgever is daar heel enthousiast over. In dat boek wil ik Jezus en Siddharta Gautama (de Boeddha) terug laten komen in de huidige tijd. Niemand weet dat zij het zijn. Beide mannen zijn ontzet over wat ze op de aarde van de 21ste eeuw aantreffen. “Moet je toch kijken Sid! Je hebt christendom en boeddhisme en christenen en boeddhisten en kerken en tempels en rituelen en geboden. Ze zijn echt helemaal gek geworden hier!” Zowel Jezus van Nazareth als Siddharta Gautama waren tegendraadse rebellen. Recalcitrante, eigenzinnige vrijdenkers. Siddhartha Gautama leefde in de tijd van de brahmanen die een strenge religieuze orde hadden gesponnen waar iedereen aan moest gehoorzamen. Hij probeerde verschillende spirituele meesters uit, voordat hij zich realiseerde dat je je eigen weg moest gaan. Dat je al die dogma’s moest loslaten. Dat ze niets met spiritualiteit of zelfontwikkeling te maken hebben. Siddhartha Gautama was juist de “anti-ist”. Zijn boodschap was: ben je eigen meester. Met Jezus was het niet anders. Hij probeerde ook verschillende meesters uit en besloot uiteindelijk zijn eigen weg te gaan. Wat de brahmanen waren voor Boeddha, was het oude Joodse geloof voor Christus. Maar wat zie je? Hun volgelingen hebben er helemaal niets van begrepen. Ze noemen zich “Christen” en “Boeddhist” en zijn trots op hun labels. Terwijl zowel Jezus als Siddhartha juist het tegendeel predikten.

In mijn persoonlijke netwerk komen veel coaches en therapeuten voor. Eén van die coaches is Mabel van der Dungen. Mabel is journaliste, schrijfster en coach. Ze is hoog opgeleid, verkeert in de juiste kringen, kent celebrities en heeft, voor zover ik dat kan zien, een bloeiende praktijk. Ze noemt zichzelf “boeddhistisch coach”. Wat denkt u nou dat Siddhartha Gautama daar zelf van zou vinden? De man die zijn hele leven heeft vormgegeven om juist aan de “ismen” en de “isten” te ontsnappen?

Lieve mensen. Ik heb de waarheid niet in pacht. Ik ben, net als jullie, zoekende. Maar één ding weet ik zeker. De oplossing zit niet in de labels, in de ismen en isten, in de rituelen. Het gaat helemaal niet om het vinden van balans en rust. Als je dát wilt, moet je gewoon een lekkere joint opsteken of één of ander pilletje innemen. Het gaat om wakker worden. Het verlaten van de comateuze staat van illusie en zelfbedrog. In The Matrix zit een prachtige scène die ik beschrijf in één van mijn boeken. Een man zit een heerlijke biefstuk te eten in de gedroomde wereld van de machines. Hij wéét dat hij droomt en dat het dus niet echt is, maar hij zegt; “Ik weet dat dit niet echt is, maar wat kan niet echt lekker zijn!“. Als je dát wilt. moet je lekker blijven dromen in de wereld van de ismen, isten en rituelen. Als je dát wilt, moet je je eigen weg opgeven en je aansluiten bij NLP, Boeddhisme of Avatar. Of in therapie gaan bij Mabel van der Dungen. Of een kaarsje aansteken in de kerk.

Maar ik zeg:

Vindt je eigen weg.

Vindt je plan.

Vindt jou.

Eric Bartels

De financiële crisis is onze eigen fout

Ik ben uitgenodigd op facebbook voor de Dag van Verontwaardiging op 20 november om te protesteren tegen de bezuinigingsplannen van onze regering.Ik wil gaarne op deze uitnodiging reageren. Ik zal een hele compacte reactie schrijven, waar een hele uitgebreide visie achter zit.

Gisteren zat ik naar het Griekenland echec op TV te kijken. Mijn vrouw vroeg, half in zichzelf: “Wat is er toch in hemelsnaam aan de hand?“. Ik antwoordde het volgende:

“Het probleem in het Westen is dat wij in een systeem c.q. maatschappelijke beweging vast zitten, waarin wij aan de ene kant in een historisch ongekende luxe en weelde leven waaraan we allemaal gewend zijn geraakt en aan de andere kant een politiek systeem hebben waarin politici steeds herkozen moeten worden door ons, waardoor ze geen beslissingen durven nemen die ons onze welvaart afneemt.

Gevolg?

Onze schulden lopen op, overheden hebben steeds minder geld en moeten steeds meer lenen en banken en andere geldverschaffers spinnen daar garen bij want zij kunnen dat geld aan de overheden lenen tegen mooie rentes.Vervolgens zie je bijvoorbeeld in China een heel ander proces. Daar is het grootste deel van de bevolking arm, waardoor de overheid van China ongelofelijke cash reserves kan opbouwen, waarmee ze vervolgens bedrijven in Europa en de VS opkopen. Over de rug van de eigen bevolking dus.

Wij Westerse landen leven dus al jaren op veel te grote voet. Wij burgers leven dus al jaren op veel de grote voet. En vervolgens gaan we schelden op politici dat ze willen bezuinigen en ons geld afnemen. Geld dat al nooit van ons is geweest. We storten ons als makke en domme lemmingen van de rotsen in onze kinderlijke neiging onze Papa’s en Mama’s de schuld te geven dat de wereld zich niet aan ons geluk wil wijden.”

De Dag van de Verontwaardiging is een manifestatie van onvolwassenheid en sentimentaliteit.

Stradivarius of Kleisterlee: de mythe van leiderschap.

De Belg Koen Marichal reageert hier en op zijn eigen blog op mijn artikel dat in de Nederlandse Volkskrant en het Belgische De Morgen is geplaatst. Ik had me voorgenomen niet te reageren op de honderden tweets, blogs en andere reacties op mijn artikel omdat ik alles wat ik wilde zeggen heb gezegd. Maar mijn voorliefde voor het filosofische discours en liefde voor de linguistiek vragen mij toch om te reageren.

Ik wil beginnen met een algemene opmerking en die opmerking geldt niet alleen Koen Marichal, maar iedereen die zich mengt in de discussie rondom Johan Cruijff en Ajax: lees zorgvuldig en let op uw taal. Het valt mij op dat aannames worden gedaan die geen basis hebben in mijn tekst en dat woorden worden gebruikt die een bepaalde specifieke betekenis lijken te hebben, maar niet hebben. Ik heb bijvoorbeeld nergens in mijn artikel geschreven dat Steve Jobs en Johan Cruijff in absolute zin zakelijk op hetzelfde niveau verkeren, zoals Marichal suggereert. Ik heb een bepaalde dynamiek in een bepaalde context met elkaar vergeleken. De dynamiek waarbij de middelmaat probeert de uitzondering te weren, met als resultaat een steeds verder afglijden van het instituut, in dit voorbeeld Apple en Ajax. Vervolgens heb ik die dynamiek in de context van leiderschap geplaatst. Ik kom daar zo nog op terug.

Marichal verandert mijn context door het begrip “zakelijkheid” te introduceren. Cruijff is volgens hem weliswaar een grote voetballer en een buitengewoon goede trainer, maar er is volgens hem scepsis rondom zijn zakelijkheid. Hij refereert daarbij, overigens net als een aantal bekende Nederlanders die mij daarover schreven, aan Cruijff’s zakelijke varkensdebacle in de zeventiger jaren. Hier zien we de onzorgvuldigheid naar voren komen die zoveel critici van Cruijff zich steeds weer menen te mogen permitteren de afgelopen dagen. Eerst verandert hij mijn context door het begrip “zakelijkheid” te introduceren en vervolgens hanteert hij als argument voor Cruijff’s blijkbare niet-zakelijkheid een falen van Cruijff 33 jaar geleden. Hij schept dus eerst een nieuwe context en bestrijdt vervolgens die nieuwe context alsof het mijn context is met een argument dat tekort schiet. Dat is oneigenlijk discussiëren.

En over dat te kort schietende argument het volgende. Ik en mijn team hebben jarenlang mensen geïnterviewd, organisaties onderzocht en biografieën  bestudeerd op zoek naar succes strategieën. Eén van de patronen die we vonden in grote leiders mensen is dat ze op weg naar hun succes méér falen dan anderen, simpelweg omdat ze meer doen dan anderen. Ze laten zich niet afschrikken door de kans om te falen. Dat is de rede dat ik jonge mensen altijd adviseer: “Faal zo veel mogelijk!“. Want als je veel faalt, doe en leer je veel. Een falen van Cruijff, 33 jaar geleden, als argument om zijn niet zakelijkheid aan te tonen is een non argument.

Vervolgens een verhandeling van Marichal om aan te tonen dat Apple qua zakelijke parameters, bijvoorbeeld de omzet, groter is dan Ajax. En dat wordt dan gekoppeld aan de vaststelling dat de genialiteit van Jobs van een andere orde is dan de genialiteit van Cruijff. Dit is een tegen-argument op zoek naar een moeder-argument. Ik heb nergens geschreven dat beide heren in genialiteit gelijk zijn, wat “gelijk” dan ook moge zijn in deze context. Ik heb ook nergens geschreven dat de omvang en aard van beide ondernemingen gelijk zijn. Ik beschrijf, nogmaals, een bepaalde dynamiek die tussen Steve Jobs en Apple plaats heeft gevonden in de tachtiger en negentiger jaren van de vorige eeuw en die overeenkomsten vertoond met de dynamiek tussen Cruijff en Ajax van de afgelopen jaren.

Steve Jobs wordt tegenwoordig door de meeste mensen bewierookt. Blijkbaar ook door Marichal. En wat wil je ook na de zegereeks van de laatste 10 jaar. Maar dat is ooit heel anders geweest. In de periode tussen Job’s vertrek in 1985 en zijn terugkomst in 1997 werden over Steve Jobs precies dezelfde woorden gesproken en geschreven als de laatste 10 jaar over Cruijff: “megalomaan”, “tiran”, “niet democratisch”, “egotripper”, “drijft altijd zijn zin door” en zo kan ik nog wel even een tijdje door gaan. Tegenwoordig is dat voor Jobs anders, alhoewel ook hij af en toe nog met deze vooroordelen te maken krijgt, getuige de kritiek die losbarstte toen hij de technologie ‘Flash’ in de ban deed. Maar ja, met een dergelijk aantoonbaar succes, kan je uiteindelijk natuurlijk nauwelijks anders dan positief zijn over Jobs, zoals ook Marichal hier zo zalvend laat zien. En straks, als Cruijff Ajax weer op de rit heeft, verbinden mensen als Marichal Johan Cruijff zonder schaamte met woorden als “gezond en duurzaam leiderschap”. Vraag Steve maar!

En dat brengt me bij het onderwerp “leiderschap”.

Ten eerste is leiderschap voor mij niet beperkt tot het leiden van organisaties. Dat is mijns inziens een te beperkte definitie van leiderschap.  Leiderschap is in mijn definitie het vermogen de gewenste omstandigheden te scheppen. Dat kan voor jezelf zijn of voor een groep mensen. Een kunstenaar die prachtige kunst maakt die anderen graag willen kopen is in mijn definitie ook een groot leider. Hij doet wat hij het leukst vindt om te doen en maakt daar anderen ook nog blij mee. Hij (of zij natuurlijk) schept de zelf gewilde omstandigheden. Wat ik met de quote van de Ierse schrijver Georg Bernard Shaw heb willen aangeven (“Redelijke mensen proberen zich aan de werkelijkheid aan te passen. Onredelijke mensen proberen voortdurend de werkelijkheid aan zichzelf aan te passen. Daarom is alle vooruitgang te danken aan onredelijke mensen.“), is dat je in je leven een keuze hebt uit twee mogelijkheden. Ofwel, je past je voortdurend aan de werkelijkheid aan, of je probeert de werkelijkheid zich aan jou te laten aanpassen. In het eerste geval weet je twee dingen zeker: (1) iedereen zal je meegaand, aardig en “nederig” vinden en (2) je wordt geleefd door de omstandigheden die anderen voor je scheppen. In het tweede geval weet je ook twee dingen zeker: (1) mensen noemen je “lastig”, “dictator”, “niet democratisch” en “eigenwijs” en (2) je bent in staat je eigen gewenste omstandigheden te scheppen.

De wereld aan jezelf aanpassen is groot leiderschap, het tegendeel politiek.

Woorden als  “zoeken verbinding”, “gebruiken hun ‘power’ ‘smart’”, “zijn vanuit zelfbewustzijn nederig”, “mensen bijeenbrengen” en “samenwerken met alle stakeholders”, die Marichal gebruikt om zogenaamd nieuw leiderschap aan te duiden, klinken leuk en lijken bijzonder populair te zijn bij naar zingeving zoekende intellectuelen, maar wat houden ze nu werkelijk in? Het zijn container begrippen die voor velerlei uitleg vatbaar zijn. Professorale woorden die lekker zingevend klinken, maar in essentie leeg zijn.

Natuurlijk ontwikkelt leiderschap zich. Met name nu. Lees mijn boeken ‘Mens – het geheim van het zijn’ (2008) en ‘The Plan – het meesterschap principe’ (2010) en u zult ruimschoots aan uw trekken komen. En natuurlijk vraagt de moderne werknemer een andere leiderschapsstijl dan bijvoorbeeld 100 jaar geleden. Maar daarbij moeten we wel een onderscheid maken tussen “leiderschap” en “management”, ofwel tussen “de leider” en “de bestuurder”. In veel discussies rondom nieuw leiderschap wordt geen onderscheid gemaakt tussen deze twee, respectievelijk heeft men het helemaal niet over leiders, maar over bestuurders.

Bestuurder zijn de redelijke mensen. Ze “zoeken verbinding”, “brengen mensen bijeen” en “werken samen met alle stakeholders”. Het zijn politici. Ze zoeken consensus en zijn daarom altijd gericht op het gemiddelde. In het industriële ondernemingsmodel heeft dat lang gewerkt, omdat het industriële ondernemingsmodel altijd gericht is geweest op materie. Hoe onderscheidt ik me materieel? “Onze auto roest niet en die van jullie wél!”. In het industriële model waren de leiders veelal bestuurders, procesbewakers: hoe zorg ik ervoor dat mijn proces beter loopt dan dat van de concurrentie? Begrippen als “supply chain efficiency” passen bij dit denken. Industrieel denken is productiedenken.

In het pre-industriële tijdperk was dat anders. Dat was het tijdperk van de ambachtsman. Ondernemers als de beroemde violenbouwer Stradivarius maakten het verschil niet in de productie-kwaliteit, maar in ontwerp-kwaliteit. Het geniale vakmanschap van Stradivaius zorgde voor perfect ontworpen violen, die vervolgens met de hand werden gemaakt.

In het pre-industriële tijdperk waren de ambachtsmensen de bazen van een onderneming, in het industriële tijdperk de bestuurders. En dat waren geen leiders.

Tegenwoordig, in het post-industriële tijdperk, gaan we weer terug naar het pre-industriële ambachtsmodel. Bij Apple is de baas van de onderneming de Stradivarius van de onderneming. De bestuurders (bijvoorbeeld chief operating officer Tim Cook) rapporteren bij Apple aan de leider (Jobs). Bij een onderneming als bijvoorbeeld Philips is de bestuurder de baas (Kleisterlee) van de onderneming en rapporteren de Stradivariussen (de leiders) aan hem. Met als gevolg dat deze mensen opstappen en ondernemingen als Philips aan bloedarmoede leiden als het gaat om productontwikkeling.

Voor bestuurders gelden de kwalificaties die Marichal de leiders wil toedichten. Voor leiders is dat anders. Leiders zijn de onredelijke mensen. De Stradivariussen die proberen de wereld aan zichzelf aan te passen. Die nieuwe omstandigheden scheppen en daardoor altijd polariseren. Want aan de ene kant staan altijd de progressieven die willen veranderen en aan de andere kant de conservatieven die alles proberen te houden zoals het is.

Natuurlijk is Johan Cruijff geen democraat en consensus-zoeker. God zij dank! Want anders bleef alles zoals het was. Cruijff is een veranderaar. Een schepper van nieuwe werkelijkheden. En juist daarom zo geniaal.

Maar.

Binnen de context van die verandering, waarin hij niet terug deinst voor de weerstand van de middelmaat, verbindt hij wel degelijk mensen tot één doel. Het rapport dat zijn naam draagt, is opgesteld met medewerking van een groot aantal top-voetballers als Van Basten, Rijkaard, Bergkamp en Jonk en wordt dan ook breed gedragen. Hij heeft gezorgd voor een groot aantal ex-voetballers in de ledenraad van Ajax en werkt actief aan een draagvalk voor zijn ideëen. Daarbij heeft hij niet gezegd dat het bestuur of de raad van commissarisssen weg zouden moeten. Dat hebben ze zelf besloten.

Omdat het ego van de heren was gekrenkt.

En dat mag je Cruijff niet kwalijk nemen.

Ajax verdient een groot leider als Johan Cruijff

In 1978 begon een jonge college drop out, luisterend naar de naam Steve Jobs, in zijn garage in California een computer bedrijfje, dat hij Apple noemde. Het bedrijfje groeide als kool en binnen een paar jaar was het de lieveling van Wall Street. Steve Jobs werd gezien als een geniale ondernemer, één van de grootste ondernemers die Amerika ooit had gekend. Op 16 september 1985 stapte Steve Jobs op bij Apple, na een slepend conflict met de toenmalige CEO van Apple, John Sculley, die Jobs zelf had aangenomen. Sculley had het voor elkaar gekregen de lastige Steve Jobs alle management functies af te nemen, waarna Jobs de eer aan zichzelf hield. Hij verkocht al zijn aandelen in Apple en begon een nieuw bedrijf.

Twaalf jaar later, begin 1997, stond Apple letterlijk aan de rand van bankroet. Het had nog cash voor drie maanden en de meeste analisten waren het er over eens dat Apple zou omvallen. Te veel producten, een verouderd besturingssysteem en geen richting. Alles waar Apple ooit voor had gestaan was losgelaten. Door duur ingehuurde CEO’s zonder echte kennis van personal computers en zonder een hart voor het fenomeen Apple.

De toenmalige CEO van Apple, Gil Amelio, nodigde Steve Jobs op een dag uit om eens bij te praten. Hij was ten einde raad en wilde wel eens van het voormalige wonderkind weten hoe die de toekomst van Apple zag. Jobs vertelde hem hoe hij die toekomst zag en gaf aan daar wel een rol in te willen spelen. In de autobiografie van Gil Amelio, schrijft Amelio zeer neerbuigend over dat gesprek. Zijn commentaar komt er kortweg op neer dat hij de woorden van Jobs maar vaag geleuter vond. Toen ik afgelopen jaar Ajax directeur Rick van der Boog hoorde zeggen dat hij “Cruijff nauwelijks meer serieus” kon nemen, moest ik ineens aan die woorden van Amelio denken.

Op 16 september 1997, precies 12 jaar na zijn gedwongen vertrek, werd Steve Jobs interim CEO van een bijna failliet Apple Computer Inc, een functie die enkele jaren later werd omgezet naar CEO. Apple lanceerde de immens populaire eerste iMac, vereenvoudigde het producten palet drastisch en kwam met een nieuw besturingssysteem, Mac OS X. In de jaren daarna verschenen eerst de immens succesvolle iPod, daarna de iPhone en meer recent de iPad. In 2010 werd Apple de onderneming met de één na hoogste beurswaarde ter wereld. En als Steve Jobs niet ernstig ziek was geworden, was Apple in 2011 de onderneming geworden met de hoogste beurswaarde.

We kunnen uit dit verhaal één hele belangrijke les leren. Genialiteit, grootsheid, of hoe we het ook noemen, wordt altijd tegengewerkt door de middelmaat. De middelmaat die krampachtig vasthoudt aan de eigen verworven posities. In essentie is dat een beweging die ten grondslag ligt aan ons hele menselijke bestaan. De grote Ierse schrijver George Bernard Shaw schrijft daarover: “Redelijke mensen proberen zich aan de werkelijkheid aan te passen. Onredelijke mensen proberen voortdurend de werkelijkheid aan zichzelf aan te passen. Daarom is alle vooruitgang te danken aan onredelijke mensen.”

Voetbalclub Ajax wordt al jaren geen landskampioen meer. Dat is een club als Ajax onwaardig. Ajax is weliswaar financieel niet bijna failliet, maar voetbaltechnisch wél. Het maakt niet meer uit welke trainer je verantwoordelijk maakt voor het eerste elftal, de resultaten blijven onvoldoende. Dan doe je dus structureel iets niet goed en moet je structureel iets veranderen. Het beleid van de huidige directie en raad van commissarissen heeft tot nog toe geen verandering gebracht in de structurele malaise van Ajax. Ook dit jaar wordt Ajax hoogstwaarschijnlijk geen landskampioen.

Aangezien het probleem van Ajax voetbaltechnisch van aard is, moet het probleem ook voetbaltechnisch worden opgelost. Uit mijn jarenlange onderzoek blijkt onomstotelijk dat goede leiders altijd precies weten wat ze kunnen en wat ze niet kunnen. Hun ego staat ze daarbij niet in de weg. Vervolgens zoeken ze naar mensen die de benodigde kennis wél hebben en die laten ze vervolgens hun werk doen. Goed leiderschap is verantwoordelijkheid mét mandaat delegeren naar mensen die de betreffende verantwoordelijkheid aankunnen. Slecht leiderschap probeert de verantwoordelijkheid wél te delegeren, maar het bijbehorende mandaat zelf in handen te houden. Slechte leiders zijn bang van grote leiders. Zoals Gil Amelio dat was voor Steve Jobs en Rick van den Boog voor Johan Cruijff. Met Apple en Ajax als de gedupeerden.

Als je Johan Cruijff vraagt om met aanbevelingen te komen om het technische beleid van Ajax gezond te maken, dan moet je je als leider realiseren dat je dat alleen kunt doen als je bereid bent zijn aanbevelingen één op één over te nemen. Waarom? Omdat als ik als man met twee linker handen aan een geweldige timmerman vraag hoe ik een tafel moet maken, ik niet de kennis en kunde bezit om het anders te doen. Van het advies afwijken is dan dus altijd óf dom óf een kwestie van een te groot ego dat niet opzij kan worden geschoven.

Johan Cruijff heeft in zijn carriere vaker met dit fenomeen te maken gehad. Men wil dan graag de Johan-Cruijff-Vlag op de modderschuit planten, zonder Cruijff de verantwoordelijkheid mét volledig mandaat te geven om het ook waar te maken. Dat gebeurde in 1990 toen Cruijff bondscoach zou worden en Cruijff niet het volledige mandaat kreeg zijn eigen staf in te vullen en dat gebeurd nu nog steeds, getuige de gebeurtenissen van de afgelopen weken. Cruijff wordt dan bekritiseerd, omdat hij aan de zijlijn zou willen blijven staan. Maar het tegendeel is waar. Cruijff is een groot leider en grote leiders nemen alleen verantwoordelijkheid als ze de bijbehorende mandaten krijgen. Maar de middelmaat wil dat nooit. Die willen verantwoordelijkheden delegeren en zelf het mandaat houden. Grote leiders weigeren dat altijd.

Ik las vandaag een artikel van Volkskrant journalist Willem Vissers en natuurlijk krijgt Johan Cruijff ervan langs. We zijn tenslotte Nederlanders en Nederlanders hebben een ingeboren weerzin tegen grote leiders. We delegeren nou eenmaal graag verantwoordelijkheden zonder mandaat. Dat noemen we dan “consensus“, “sociaal” of “poldermodel“. En daar zijn we dan nog heel trots op ook. Vissers noemt de adviezen van Cruijff dan ook “bevelen“. Inderdaad Willem, als je de beste voetballer van Europa en één van de beste trainers ooit, vraagt om je club technisch door te lichten en hij doet dat met andere voetbalkenners als Marco van Basten, Frank Rijkaard en Dennis Bergkamp, terwijl je zelf die kennis niet hebt, dan zal een groot leider die adviezen altijd als “bevelen” zien. Ofwel, een groot leider ziet dat niet als bedreiging, maar als kans.

Gil Amelio en zijn voorgangers werkten jarenlang de terugkeer van Steve Jobs tegen. Tot Apple technisch bijna failliet was. Toen konden ze het niet langer tegenhouden, kwam Jobs terug en de rest is geschiedenis.

Ajax is technisch bijna failliet en als het zo doorgaat misschien over een paar jaar ook financieel. De terugkeer van Johan Cruijff wordt stelselmatig door de directies van Ajax tegengewerkt. Verschillende bedrijven, zelfde dynamiek.

Heren directieleden, denk voor één keer in uw leven eens écht aan Ajax.

En geef Ajax de grootsheid die het verdient.

Hallucinatie versus meditatie

Meditatie is trainen van je aandacht omwille van de aandacht. Het is zitten (of staan of whatever!) en vol aandacht de processen in je systeem observeren. Zodra je bijvoorbeeld een gedachte ziet, zeg je “gedachte!” of “oeps!” en dan laat je de gedachte gaan. Het is dus je hoofd leeg maken. Hallucinatie is juist je hoofd vol maken. In geuren en kleuren visualiseren, met de geuren en kleuren spelen. Stel jezelf voor in je ideale leven. Gebruik alle zintuigen. Maak het zo levendig mogelijk. Zie onder in beeld een rij knoppen voor “Volume”, “Toon”, “Kleur”, “Helderheid”, “Gevoelintensiteit” enzovoorts en draai daaraan om je hallucinatie zo prachtig, lekker, kleurig en klinkend mogelijk te maken. Doe dat eens 3 maanden elke dag 10 minuten and watch what happens!

De Morele Wet van de Vrije Wil.

Vandaag een artikel in de Volkskrant van Yoeri Albrecht, directeur van De Balie en Eddy Terstall, filmmaker. De kop: ‘Met zulke vijanden heeft Wilders geen vrienden meer nodig‘. De strekking van het verhaal komt neer op wat ik eerder hier schreef over de teloorgang van de rede in onder meer het Wilders debat. Terecht constateren zij de geestelijke armoede van het debat rond de Islam, Wilders en de multicultuur. “Het was een verbijsterende stoet van gewichtig kijkende lichtgewichten die tegen Geert Wilders te hoop liep. De ene advocaat liet zijn onnavolgbare gedachten omtrent democratie en samenleving zonder enige consistentie de vrije loop, een ander begon met duidelijke minachting voor de rechters te schimpen tegen de verdachte, die hij voor Hitler uitmaakt. Het zullen je raadsmannen maar zijn. Met dergelijk vijanden heeft Wilders geen vrienden meer nodig“.

Het was inderdaad ontluisterend om te zien. Albrecht en Terstall beschrijven het optreden van Michiel Pestman bij Pauw & Witteman. Michiel Pestman is de advocaat van de “Beweging voor herstel van respect’. Albrecht en Terstall: “Hij had niet eens de moeite genomen om voor zichzelf goed te formuleren wat er nu precies mis is met Wilders“. Ik zag Pestman bij de ‘De Wereld Draait Door’ en het was inderdaad lagere schoolwerk wat ik zag. Ik kon Pestman op niet één coherente, logisch geformuleerde zin betrappen.

Wat zich voor onze ogen ontvouwt is iets waarvoor alle grote klassieke filosofen zich diep zouden schamen als ze hier zouden zijn. De door mij bewonderde Duitse filosoof Immanuel Kant leefde in een tijd die onder grote invloed stond van de opkomende natuurwetenschap en dan meer in het bijzonder de wetenschapper Isaac Newton. Filosofen realiseerden zich dat een extrapolatie van de mechanistische visie van Newton met zich meebracht dat uiteindelijk ook ons menselijke gedrag onderworpen zou moeten zijn aan deterministische krachten. En dat vrije wil dus wel eens een illusie zou kunnen blijken te zijn. Kant maakte daarop een onderscheid tussen de neiging en de wil. Neigingen zijn verlangens, stemmingen, behoeften en emoties die mensen aanzetten tot gedrag. Neigingen zijn onderdeel van de fenomenale wereld, ofwel de wereld van de zintuiglijke waarneming. In die wereld is geen vrije wil mogelijk volgens Kant en zijn wij mensen onderworpen aan deterministische krachten.

Kant stelde echter dat niet al onze handelingen door neigingen worden veroorzaakt. We hebben ook het vermogen te willen. Dit wilsvermogen is vrij en maakt geen onderdeel uit van de fenomenologische wereld en onttrekt zich daarmee aan het determinisme. We hebben het vermogen ons handelen in overeenstemming te brengen met onze eigen wet, de morele wet, die de rede voor zichzelf kan construeren. De Westerse cultuur en maatschappelijke ordening is ontstaan doordat wij in staat zijn geweest onze neigingen ondergeschikt te maken aan een door de rede ontwikkelde morele wet die deze neigingen overstijgt. Daarmee hebben we ons onttrokken aan het determinisme van de natuur zoals die zich manifesteert in onze neigingen.

De polemiek rondom de Islam, Wilders en onze multiculturele samenleving is verontrustend, omdat onze neigingen de discussie domineren en onze rede wordt losgelaten. Daarmee laten we de vrije wil los en worden we onderworpen aan deterministische krachten. Krachten die ons terugwerpen in de middeleeuwen en die vreten aan de wortels van onze Westerse beschaving. Albrecht en Terstall stellen terecht dat de tegenstanders van Wilders volledig opgaan in hun vermeende morele gelijk. Het woord ‘vermeend’ is juist gekozen, omdat het hier geen moreel gelijk betreft. Het betreft een gelijk van de neigingen. Van emoties en stemmingen. Wat Pestman liet zien bij ‘De Wereld Draait Door’ was het gedrag van een man onderworpen aan neigingen. Dat leidt nooit tot gezonde debatten en nieuwe inzichten, maar alleen tot polemiek en willekeur.

Wil het debat over de plaats van de Islam in onze maatschappelijke ordening constructief zijn en leiden tot nieuwe inzichten en verdere vooruitgang, dan is een terugkeer naar de verworvenheden van de Westerse cultuur en maatschappelijke ordening noodzakelijk. Ofwel, het discussiëren en handelen binnen morele wetten die door de rede zijn ontwikkeld.

In die zin kan Pestman nog veel leren van Bram Moskowitz.

Socrates en Facebook

De afgelopen week heb ik op Facebook twee prachtige dialogen gevoerd of trachten te voeren over de onderwerpen ‘Geert Wilders en de PVV’ en ‘Subsidie voor Kunst & Cultuur’. Het laatste onderwerp als reactie op een aankondiging van een vriendin van mij dat aanstaande vrijdag op het Binnenhof een demonstratie wordt gehouden tegen de bezuinigingen op subsidies voor Kunst & Cultuur. Deze laatste discussie werd opgepakt door de van TV bekende Nederlander Jack Spijkerman. Het werd een prachtige polemiek waarin ik als standpunt verdedigde dat Kunst & Cultuur helemaal niet gesubsidieerd moet worden omdat de begrippen Kunst en Cultuur subjectieve container-begrippen zijn. Container-begrippen zijn woorden die een directe relatie met de object-werkelijkheid lijken te hebben, zoals bijvoorbeeld de woorden ‘fiets’ en ‘boot’, maar dat niet hebben. Het zijn slechts containers voor subjectieve ervaringen, bijvoorbeelden woorden als ‘kwaliteit’, ‘succes’ en dus ook ‘kunst’ en ‘cultuur’.

Zoals gezegd werd het een schitterende polemiek waarin Jack Spijkerman ruimschoots inzage bood in zijn mentale interieur. Hetgeen ook mijn intentie was van de dialoog. Alhoewel Jack en alle andere lezers anders dachten, hing het mij namelijk helemaal niet om Kunst & Cultuur. Het gaat mij om Socrates. Socrates ging regelmatig naar de marktpleinen van Athene om met willekeurige omstanders de dialoog aan te gaan. Een soort van Facebook avant la lettre. Hij deed dat om mensen te confronteren met het automatisme van hun opvattingen en gedrag. “Zijn wij automaten of bewuste, wakkere wezens?“, was daarbij zijn overweging. In zijn dialogen, zoals die opgetekend door zijn tijdgenoot Plato, toont Socrates aan dat de meeste mensen leven en denken als automaten en dus in wezen in slaaptoestand verkeren. Als je de dialogen leest, herken je dat het hem niet om het vertegenwoordigen van een standpunt gaat, maar om het uiteenrafelen van het gedrag en denken van de ander. En uiteindelijk zie je dat de meeste mensen maar wat roepen, denken en doen.

Toen ik voor mijn boek ‘MENS’ de Westerse filosofie onderzocht in relatie tot Oosterse mystiek en spiritualiteit, was één van de dingen die mij opvielen dat de meeste Westerse filosofen en Oosterse spirituele meesters het in essentie over precies hetzelfde hebben en zich op hetzelfde richten. Plato vertelt ons bijvoorbeeld het inmiddels beroemde verhaal van de grot. Een groep mensen zitten hun hele leven vastgeklonken met hun gezicht naar een wand waarop schaduwen worden geprojecteerd. De schaduwen ontstaan omdat zich achter hen de werkelijkheid bevind met daar weer achter een groot vuur. De schaduwen zijn voor de vastgeklonken mensen echter de werkelijkheid. Op een dag breekt één van de mensen uit en ontdekt dat ze al die tijd in een illusie hebben geleefd: ze hebben naar schaduwen zitten kijken, een afspiegeling van de werkelijkheid en niet de werkelijkheid zelf. Hij wordt gek van enthousiasme en rent terug naar zijn maten in de boeien. “Vrienden, ik heb geweldig nieuws! Ik heb ontdekt dat we ons hele leven naar een illusie hebben zitten kijken en weet nu waar de echte werkelijkheid is!”. Als hij ze wil bevrijden, vermoorden ze hem.

Alle grote Westerse filosofen en Oosterse spirituele meesters zijn erop gericht de illusie van de werkelijkheid te doorgronden. Allemaal willen ze wakker worden en ons helpen dat ook te doen. Verlichting, Rede, Inzicht en in sommige gevallen zelfs God, het zijn allemaal woorden voor wakker worden. Socrates probeerde op de marktpleinen van Athene via de dialoog aan te tonen dat mensen naar schaduwen zitten te kijken. Totdat hij ter dood werd veroordeeld voor het opruien van de jeugd van Athene, hetgeen hij principieel onderging.

Ik ben geen Socrates en ook geen Boeddha.Maar ik heb wel dezelfde persoonlijke gedrevenheid de waarheid achter de illusies te achterhalen. Gewoon, omdat ik het niet kan verdragen in een illusie te leven, hoe mooi ook. In de film Matrix komt een scene voor die ik ook in mijn boek THE PLAN beschrijf, waarin iemand eindelijk een heerlijke biefstuk eet terwijl hij wéét dat het een 3D illusie is. Hij zegt dan: “Ik weet dat dit niet waar is, maar wat is het lekker!“. Dat verwoord het essentiële filosofische en spirituele dilemma: wentel je jezelf in illusoire genoegens of ga je op zoek naar de voldoening van de werkelijkheid?

In de traditie van Socrates zoek ik dus regelmatig discussies op, zowel live als op het web, als ik standpunten zie waarvan ik vermoed dat het illusies zijn, overgenomen van anderen, voortgekomen uit angst of gewoon omdat het cultureel salonfähig is. In die dialogen krijg je dan altijd heel veel informatie over de ander: hoe de filters van de ander werken, wat zijn of haar overtuigingen zijn, welke angsten primair zijn en vooral welke waarden de ander heeft gedestilleerd uit alle ervaringen die de ander in zijn of haar leven heeft meegemaakt. En hoe vaker ik dit soort dialogen voer, hoe meer ik herken dat wij inderdaad voortdurend vanuit zelfgecreëerde illusies reageren. Ik incluis.

Uit de reactie van Jack Spijkerman was uitstekend af te lezen hoe zijn filters in elkaar steken, hoe zijn interieur eruit ziet, wat zijn overtuigingen en waarden zijn. Dat was heel boeiend om waar te nemen. Je zag dat hij nauwelijks inging op wat ik schreef en vooral uit het eigen waarde-systeem reageerde. Een heel scala aan waarden kwam langs (mijn quotes!):  ”..een maatschappij zonder kunst & cultuur is een armetierige maatschappij..”, “..kunst & cultuur kan niet gedijen zonder subsidie..”, “..rechts is eigenbelang, links is solidariteit..”, “..rijk is rechts is eigenbelang..”, “..tegen subsidie is rechts..”, om er maar eens een paar te benoemen.

Hij opende zijn antwoord aan mij zelfs met de zin: “Je bent niet goed wijs!!!” . Hij opende dus zelfs met een waardepredikaat. Dus direct vanuit zijn waardesysteem. Hij voelde zich bedreigd in zijn meest fundamentele overtuigingen: zijn waarden. Het ging helemaal niet meer over kunst & cultuur, het ging om het verdedigen van wat hij ziet als waar. Daarbij reageerde hij nauwelijks meer op wat ik zei en steeds meer op zijn perceptie van wat ik zei. De Amerikaanse neuroloog Vilayanur Ramachandran schrijft daarover het volgende: “Alles wat ik uit mijn intensieve studie heb geleerd over zowel normale mensen als patiënten met opgelopen schade aan diverse hersendelen, wijst op iets dat nogal verontrustend is, namelijk dat je je eigen realiteit creëert enkel en alleen uit informatiefragmenten en dat je niets in de gaten hebt van verreweg het meeste wat zich in je hersenen afspeelt.”

Ik heb een dergelijke dialoog ook een keer gehad met een andere bekende Nederlander en cabaretier, Freek de Jonge. Bij zowel Spijkerman als De Jonge valt mij op dat zij bovengemiddeld vanuit vaste waarden reageren en allerlei standpunten innemen die nauwelijks gestoeld lijken op direct ervaring. Ik zeg bovengemiddeld, omdat ik professioneel ook veel van dergelijke dialogen voer met niet bekende Nederlanders. Misschien is het toeval, maar misschien heeft het ook te maken met het bekend zijn. Misschien raakt je zelfbeeld dan toch vervormd, waardoor je minder kritisch bent aangaande je eigen overtuigingen. Ik heb zelf enige tijd mogen genieten van enige landelijke bekendheid en ik kan u zeggen dat zulks niet echt bevorderlijk is voor gezond zelfreflectie. Maar voor alle duidelijkheid: dit zijn slechts overpeinzingen van ondergetekende die natuurlijk ook gewoon door een gekleurde bril kijkt, zoals ieder mens die nog niet verlicht is.

Mijn dialogen over Geert Wilders en Kunst & Cultuur waren dus slechts  een Socrates oefening. En ik heb er weer veel van geleerd.

In wekelijkheid weet ik niet eens of ik voor of tegen subsidie ben voor Kunst & Cultuur en heb ik nog geen definitieve afweging gemaakt over de Islam aan de ene kant en de daarop reagerende tegenkrachten aan de andere kant.

Eric Bartels

De Kritiek van de Zuivere Rede

Het CDA congres van afgelopen zaterdag heeft werkelijk schitterend politiek theater opgeleverd. Alles zat erin: bevlogenheid, woede, angst, tranen, walging, trots, hoogmoed en kameraadschap. Het enige dat ontbrak was de Rede. Een Rede die al jaren ontbreekt in het publieke en politieke debat over Geert Wilders en zijn PVV. Voor- en tegenstanders vervallen in het uitwisselen en projecteren van emoties waarbij geen enkele moeite wordt gedaan naar de oorzaak van deze emoties te zoeken, respectievelijk een dialoog op basis van feitelijkheden te voeren. De deelnemers aan deze polemiek reageren voortdurend vanuit hun eigen waarde-systeem. Ofwel, de waarden die zij centraal stellen in hun leven en van waaruit ze trachten te leven. En mensen reageren met name vanuit hun waarde-systeem als ze zich existentieel bedreigd voelen. Waar komt dit gevoel van existentiële dreiging vandaan? Dat is de vraag wil ik hier onderzoeken en beantwoorden.

Op de dag dat de film Fitna uitkwam was ik als schrijver door de Universiteit van Amsterdam uitgenodigd in de Balie in Amsterdam om mee te doen aan één of ander maatschappelijke debat. Toen ik bij de Balie aankwam, vertelde men mij dat de film Fitna net was uitgekomen en dat het programma was omgegooid. We zouden de film bekijken en daarna bespreken. Ik zat in het panel met de directeur van AT5 en nog een paar opinieleiders. Toen de film was afgelopen nam een professor van de UvA het woord. Hij vergeleek Fitna één op één met de anti-Joden film “Jud Süss” uit 1940, die was vervaardigd in opdracht van Nazi propaganda minister Joseph Goebbels. De zaal en het panel vielen hem bij en een prachtige sfeer van eensgezindheid overspoelde de zaal.

Laten we het standpunt dat iedereen zo enthousiast omarmde in de Balie eens onderzoeken. Ik zie een paar verschillen tussen ‘Jud Süss’ en ‘Fitna’ . Allereerst is ‘Jud Süss’ vervaardigd in opdracht van een zelfbenoemde propagandaminister uit een niet-democratisch gekozen regering die Westerse democratische waarden niet onderschrijft. Fitna is vervaardigd in opdracht van een democratisch gekozen volksvertegenwoordiger van een democratisch gekozen politieke partij die de Westerse democratische waarden wél onderschrijft . Ten tweede wezen de Nazi’s bepaalde rassenkenmerken af, terwijl de PVV bepaalde overtuigingen afwijst. Dat is een fundamenteel verschil. Fysieke kenmerken zijn geen vrije keuze van het individu, overtuigingen wél. Voor fysieke kenmerken kan een individu dus niet verantwoordelijk worden gehouden, voor overtuigingen wél. Jood ben je door geboorte, Moslim ben je door keuze. Het derde verschil is het onderwerp en de reden van de afwijzing. Joden waren uitstekend geïntegreerd in de Duitse samenleving en hadden op geen enkele wijze, collectief noch individueel, uiting gegeven aan de wens het systeem van de samenleving waarin zij leefden af te wijzen en te willen vervangen door een eigen systeem. De overtuigingen die Geert Wilders en de PVV afwijzen zijn overtuigingen die Westerse systemische waarden als bijvoorbeeld democratie, vrijheid van meningsuiting en scheiding van de machten afwijzen en waarbij tot doel is gesteld die systemische waarden te vervangen door eigen systemische waarden. Een vergelijking tussen ‘Jud Süss’ en ‘Fitna’ gaat dus op belangrijke onderdelen mank.

Mijn eigen commentaar in de Balie was gebaseerd op bovenstaande analyse. Toen ik mijn woorden had uitgesproken was de zaal even stil. Het patroon was doorbroken. Het patroon waarin mensen meningen vormen op basis van emoties en niet geverifieerde opvattingen van anderen. De beroemde Amerikaanse psychotherapeut Milton Erickson leert ons hoe wij onszelf en anderen kunnen hypnotiseren door gebruik te maken van bepaalde woorden. Kenmerk van deze woorden is dat zij een relatie tussen het woord en een specifiek object in de werkelijkheid suggereren, terwijl dat niet zo is. Als je bijvoorbeeld ‘koe’ zegt dan heeft dat woord een correlatie met het object ‘koe’ in de werkelijkheid. Het laat wel ruimte voor interpretatie, maar slechts binnen hele duidelijke kaders. Maar als je bijvoorbeeld ‘kwaliteit’ zegt, dan lijkt er weliswaar een concrete relatie met de werkelijkheid te bestaan, maar die is er niet. Het is een zogenaamd ‘containerbegrip’, ofwel een container voor subjectieve ervaringen. Voor de één is ‘kwaliteit’ een lekker pak slaag van een SM meesteres, voor de ander de eenwording met God. Als mensen containerbegrippen hanteren in hun communicatie heeft de geest van de ontvanger heel veel ruimte om eigen associaties en betekenissen toe te kennen aan de woorden. De geest schakelt dan over  in een trance-toestand van subjectieve ervaring. Dat kan niet alleen worden geïnitieerd door container-woorden, maar ook door metaforen en verhalen. Politici zijn daar doorgaans heel bedreven in. Goede psychotherapeuten ook.

Stel de overheid lanceert een nieuwe energiebesparende wet om de straat verlichting na 23.00 uur uit te doen en een politicus van de oppositie vertelt op TV een verhaal over een jonge meid van 16 die drie avonden in de week haar zieke Oma bezoekt op de fiets en dan pas om half twaalf s’nachts terug rijdt. Ook al vertelt de politicus er niet bij wat er met het meisje kan gebeuren als er geen licht meer is, de geest van der kijker gaat onmiddellijk de ruimte in het verhaal invullen met eigen associaties en voelt een weerzin opkomen tegen de nieuwe wetgeving. Vervolgens vormt het bewustzijn van de kijker een mening die het vervolgens achteraf rationeel onderbouwt. Echter, in werkelijkheid is de mening niet tot stand gekomen door een stap voor stap analyse, maar door emotionele associatie in een trance-toestand.

Container-begrippen, metaforen en verhalen kunnen bewust worden toegepast door een spreker om bepaalde resultaten te bereiken bij toehoorders, maar ze worden ook onbewust door mensen toegepast. En daarmee beperken ze zichzelf. Als iemand zegt “..niemand houdt van me!..”, is de kans dat werkelijk niemand van hem of haar houdt heel klein. Het is waarschijnlijker dat het slechts om een paar, voor de persoon belangrijke, mensen gaat. Maar door te zeggen “..niemand houdt van me!..” hypnotiseer je jezelf in een toestand waarin je jezelf beperkt.

Als twee mensen met elkaar een discussie voeren waarbij beide partijen de discussie voeren vanuit container-begrippen, metaforen en verhalen ontstaat iets wat ik een ‘trance-loop’ noem. Men brengt zichzelf en de ander in een zichzelf steeds verder versterkende trance. Dat is precies wat we de afgelopen jaren zien ontstaan in de discussie rondom Geert Wilders en de PVV. En dat kunnen we herkennen aan het taalgebruik aan beide kanten. Een veelvuldig gebruik van container-woorden, metaforen en verhalen, waarbij de nadruk ligt op waarden. Waarden zijn kwalificaties. Als iemand iets tegen je zegt en jij reageert met “..dat vind ik heel schofterig..”, dan reageer je vanuit een waarde. Als mensen vanuit waarden reageren, voelen ze zich existentieel bedreigd. Als iemand tegen je zegt “..dat is een fiets..”, zal je niet vanuit een waarde reageren en iets zeggen als “..ja dat is een fiets..” of “..nee, dat is een brommer..”. Je reageert dan feitelijk op wat concreet tegen je wordt gezegd. Maar als iemand tegen je zegt “..als jij zo doorgaat eindig je in de goot..”, is de kans aanwezig dat je boos wordt en zegt “..dat moet jij zeggen, jij heb werkelijk nog nooit iets bereikt in je leven!…”. Als je ziet dat mensen terugvallen in hun waarde-systeem weet je dat ze zich bedreigd voelen, in een trance verkeren en niet meer reageren op de buitenwereld, maar op hun binnenwereld

Toen de UvA professor ‘Fitna’ vergeleek met ‘Jud Süss’ reageerde hij vanuit zijn waarde-systeem met een metafoor waardoor hij de zaal in een trance bracht. Het ging niet meer om de feiten, het ging om het gecreëerde emotionele beeld. Het CDA congres liet hetzelfde zien. Ook daar ging het allang niet meer om de feiten, maar om de suggestie. In het schitterende artikel van schrijver Joost Zwagerman in de Volkskrant over dit onderwerp wijst Zwagerman op de woorden van de voormalig baas van De Balie, essayist Anil Ramdas: “Die Hollanders die in die eigen huizen wonen en een eigen auto hebben en met vakantie kunnen, zijn voor een groot deel white trash. Het zijn tokkies, het zijn families Flodder, met achterlijke ideeën en onbeschofte omgangsvormen.” De zin staat vol containers, metaforen en waarden.Een duidelijke reactie uit het waarde-systeem van Anil Ramdas.

De vraag is nu wat de Westerse beschaving meer bedreigd: Geert Wilders en zijn PVV, de Islam of de wijze waarop wij als Westerse samenleving op deze dialectiek reageren en erover debatteren? Mijns inziens het laatste. De Duitse filosoof Georg Hegel stelt dat de menselijke geschiedenis wordt gestuurd door de dialectiek. Steeds weer is er een these die een antithese oproept waaruit dan weer een synthese ontstaat die dan weer de volgende these wordt. Zo ontwikkelt de mensheid zich volgens Hegel verder en groeit daarmee naar een samenlevingsvorm die bevredigend is voor al haar burgers. Als wij dit proces van dialectiek blokkeren, dreigt stagnatie. Een stagnatie die alleen kan worden opgeheven door terug te keren naar de Rede. De Rede die het Westen zover heeft gebracht.

Griekse filosofen als Plato, Aristoteles en Socrates vormen het fundament van de Rede onder onze westerse beschaving. Traditioneel trachtte de mens mythologische verklaringen te vinden voor de fenomenen die zij om zich heen zag. De Griekse filosofen waren binnen de Westerse cultuur de eersten die deze verklaringen verwierpen en via de menselijke observatie en Rede tot inzicht in de werkelijkheid trachtten te komen. Ze verwierpen de dogmatiek in ruil voor waardevrije observatie en Rede. Gedurende de middeleeuwen vulde de Katholieke Kerk het vacuüm in dat was ontstaan door het uiteenvallen van het Romeinse Rijk. En alhoewel met name de Katholieke theologen Aristoteles zorgvuldig bestudeerden en trachtten te integreren in hun theologische systeem, keerde de Westerse samenlevingen toch weer terug naar de dogmatiek. De Renaissance  en later de Verlichting waren reacties op deze groeiende dogmatiek. Volgens de Verlichtingsfilosofen was de Rede de enige manier om verlichting te bereiken. Met Verlichting wordt hier bedoeld de niet-trance staat, het directe ervarende contact met de werkelijkheid, reageren op wat we waarnemen in plaats van wat we voelen. Natuurlijk neemt ieder mens waar door perceptuele filters die de waarneming kleuren en natuurlijk is daarmee elke waarneming subjectief. Maar als we ons dat realiseren kunnen we door logica, bijvoorbeeld deductie of inductie, trachten tot waarheidsvinding te komen. Tot de-subjectivering.

Wat nu gebeurt in de polemiek rondom de Islam, partijen die daarop reageren en de partijen die daarop weer reageren, is dat de Rede wordt losgelaten en dat men terug valt in mythologische verklaringen en redenaties. We zijn dus terug in de middeleeuwen met aan de ene kant een religie (de Islam) en aan de andere kant partijen die daarin een existentieel gevaar zien en partijen die in die partijen een existentieel gevaar zien. En dus worden te pas en te onpas Amageddon-  en Tweede Wereldoorlog metaforen uit de kast gehaald die de hele dialectiek vertroebelen.

Deze polemiek loopt mijns inziens uit de hand omdat een tweetal bewegingen hier op elkaar botsen: het gebrek aan Verlichting in de Islam en onze Westerse ervaring met het vergassen van 6 miljoen Joden en Zigeuners.

Allereerst de Islam zelf. Aan het begin van de middeleeuwen maakte de Islam een schitterende ontwikkeling door. Met name Aristoteles werd intensief bestudeerd door Islamitische theologen als Averroes. Men trachtte de Islam te verzoenen met de filosofie van Aristoteles, zoals later ook door Christelijke theologen zou gebeuren en die uiteindelijk heeft geleid tot de Westerse Verlichting. Deze ontwikkeling werd echter abrupt een halt toegeroepen door de orthodoxe krachten binnen de Islam die de Islam sindsdien in gijzeling houden. Hierdoor heeft de Islam geen ontwikkeling doorgemaakt die haar verbind met de moderne maatschappijen. Daar waar het Christendom als het ware een stekker heeft ontwikkeld waar de moderne Westerse maatschappelijke ordening in past, heeft de Islam die niet. De Islam heeft een ongemakkelijke relatie met de waarden van de Westerse democratieën, zoals de Universele Rechten van de Mens, scheiding van de machten, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van onderwijs, vrouwenrechten en acceptatie van seksuele andersgezinden. Heeft daardoor iedere Moslim een ongemakkelijke relatie met de Westerse maatschappelijke ordening? Nee. Want Verlichting gebeurt niet alleen op systemisch niveau, maar ook op individueel niveau. Moslims die hier wonen maken hun eigen Verlichting door, waarbij ze hun geloof trachten te integreren met de moderne werkelijkheid om hen heen.

Een tweede beweging is onze ongemakkelijke relatie met racisme en discriminatie. De 19e eeuw was een eeuw waarin een groot geloof bestond in de menselijke vooruitgang. Zes miljoen vergaste Joden en Zigeuners maakte daar een abrupt einde aan. Want hoe kan je blijven geloven in de grootsheid van de mens en haar vooruitgang als diezelfde mens in staat is de medemens structureel uit te moorden in gaskamers? Wat we ons niet realiseren, is dat dit gegeven een gigantisch filter vormt in ons hoofd. Alles wat maar enigszins in de buurt lijkt te komen van discriminatie lokt onmiddellijk dit filter uit. We reageren buitenproportioneel op alles en iedereen die op welke wijze dan ook een discussie begint over bepaalde overtuigingen en de daarbij behorende gedragingen. Onmiddellijk waren de geesten van Adolf Hitler en Joseph Goebbels rond. Dat is ook de reden dat we in Nederland de laatste 50 jaar zo ongemakkelijk zijn omgegaan met het integreren van allochtone medeburgers. We hebben grote moeite aan nieuwe Nederlanders te vragen zich aan te passen aan onze cultuur, onze taal goed te leren en onze maatschappelijke waarden te onderschrijven. Simpelweg omdat ons Nazi-filter associaties oproept van Joden en Zigeuners die niet werden geaccepteerd om wie ze zijn. Nieuwe Nederlanders vragen zich aan ons aan te passen lijkt op het niet accepteren van Joden om wie ze zijn. In die dynamiek is ook de gedachte aan een multiculturele samenleving ontstaan, die met name op de linkerflank van de Nederlandse samenleving stevig wortel heeft geschoten. Maar de multiculturele samenleving is slechts een uiting van ons Nazi-filter: aanpassing = niet acceptatie van de eigenheid van anderen = discriminatie = racisme = fascisme. En dus hoeven nieuwe Nederlanders zich niet aan te passen en ontstaat het begrip “multicultuur”.

In werkelijkheid wordt de discussie, zoals te doen gebruikelijk bij heftig werkende filters, ééndimensionaal gevoerd. Als een organisatie van mensen – familie, stam, bedrijf, land – goed wil functioneren is een bepaalde mate van gemeenschappelijke identiteit essentieel. Bepaalde overtuigingen en waarden dienen  te worden gedeeld. De Amerikaanse NLP (neuro linguistisch programmeren) trainer Robert Dilts zegt dat een mens of een organisatie van mensen een aantal (neuro)logische niveaus kent die op elkaar inwerken en wel : Omgeving <> Gedrag <> Vaardigheden <> Overtuigingen & Waarden <> Identiteit <> Zingeving. Alleen als deze niveaus congruent op elkaar inwerken ontstaat een gezond functionerend mens of mens-systeem. Als we van Nederlanders een bepaald gedrag verlangen, zoals het onderschrijven van het maatschappelijke systeem van democratie met haar scheiding van machten en eerbiediging van de universele rechten van de mens, moeten we er voor zorgen dat alle Nederlanders een bepaalde gemeenschappelijke identiteit onderschrijven met bepaalde bijbehorende overtuigingen en waarden. Maar dat betekent niet dat iedereen hetzelfde moet zijn. Binnen die systeem-structuur moet het juist voor burgers mogelijk zijn een eigen identiteit met eigen overtuigingen en waarden te hebben, zolang als die identiteit, overtuigingen en waarden maar niet conflicterend zijn met de identiteit, overtuigingen en waarden van het land. Een multicultureel systeem is een niet-werkend systeem, maar een monocultureel systeem zonder diversiteit in identiteit is ook een niet-werkend systeem. Zoals altijd gaat het dus om de middenweg.

Willen we dus deze polemiek doorbreken zullen we moeten inzien dat we gegijzeld worden door twee bewegingen, namelijk (1) het ontbreken van een algemene Verlichtingstraditie in de Islam en (2) onze ervaringen met de vergassing van 6 miljoen Joden en Zigeuners. Als we de mogelijkheid accepteren dat (1) Moslims hun geloof ook individueel in verbinding kunnen brengen met de Westerse waarden en (2) we van nieuwe Nederlanders wel degelijk kunnen verlangen onze gemeenschappelijke maatschappelijke identiteit, overtuigingen en waarden te onderschrijven, ontstaat een nieuw speelveld waarbinnen we tot gemeenschappelijkheid kunnen komen. Tot verbinding tussen Moslims, Christenen, Joden, Hindoe’s, Boeddhisten, niet gelovigen, PVV stemmers en niet PVV stemmers.

Maar als we die twee uitgangspunten niet hanteren en blijven hangen in ons Nazi-filter, zal de Rede steeds verder van ons weg drijven. Want het Nazi-filter is niet alleen zeer actief bij PVV-bestrijders, maar ook bij Geert Wilders en de PVV zelf. De PVV-bestrijders zien Wilders en zijn PVV als bruinhemden en Wilders en de PVV zien de Islam als bruinhemden. De tragiek is, dat beide groepen er oprecht en diep van overtuigd dat zij de ondermijning van de Westerse maatschappelijke ordening bestrijden. Beiden bestrijden zij Het Kwaad, Het Fascisme, De Duivel.

Geert Wilders is er diep van overtuigd dat de Islam geen religie is, maar een politieke ideologie. En daarin staat hij zeker niet alleen. Westerse intellectuelen als bijvoorbeeld de Italiaanse journaliste en schrijfster Oriana Falaci delen zijn mening. Ook intellectuelen uit Moslim landen als de Syrische psychiater Wafa Sultan, die tegenwoordig in de VS leeft, delen Wilders mening dat de Islam een gevaarlijke politieke ideologie is. Zo zegt zei: “Het probleem met de Islam is diep geworteld in haar leerstellingen. Islam is niet alleen een religie. Islam is ook een politieke ideologie.” En ook: “Geen Jood heeft zich ooit opgeblazen in een Duits restaurant.”

Heeft Wilders daarom gelijk? Nee. Maar het geeft wel aan dat het waard is om de dialoog met Wilders en zijn PVV aan te gaan. Een dialoog op basis van gelijkwaardigheid en respect voor elkaar standpunten. Dát is de kracht van de Rede zoals Plato, Socrates, Aristoteles die hebben verwoord en waarop de hele Westerse filosofische traditie is geënt.

De mens heeft drie hersendelen die evolutionair volgordelijk zijn ontwikkeld: de hersenstam, ook wel het reptielenbrein genoemd, het limbische brein en de neocortex. In het reptielenbrein is onder meer verantwoordelijk voor koelbloedig gedrag, gebrek aan empathie, territoriaal gedrag, bezitsdrang, machtswellust en agressie, het limbische brein voor emotie en emotionele herinnering en de neocortex voor taal en de Rede. De neocortex is de meest recente ontwikkeling die ons in staat stelt de dictatuur van het reptielenbrein en het limbische brein te beteugelen. Het stelt ons in staat niet primair te reageren vanuit angst en emotie, maar een stap terug te doen en onze reactie en ons gedrag te evalueren en bij te sturen. Daardoor is de Westerse cultuur in staat geweest irrationaliteit in de maatschappelijke ordening uit te bannen en een samenlevingsvorm te scheppen waarbinnen iedereen gelijke rechten en plichten heeft, ongeacht afkomst, religieuze overtuiging of geaardheid. Dat is een groot goed en mijns inziens het toppunt van menselijke beschaving. En die kan maar door één manifestatie bedreigt worden en dat is niet de Islam, noch Geert Wilders en zijn PVV, maar het loslaten van de Rede en het vervallen in mythologische irrationaliteit.

In die zin was het CDA congres  weliswaar prachtig theater, maar ook diep ontluisterend.

Eric Bartels

Eric Bartels is schrijver wiens boeken worden uitgegeven door de grootste Nederlandse Uitgever A.W. Bruna. Daarnaast is hij spreker en ondernemer.

THE PLAN voor een betere wereld!

Alles wat ik doe, doe ik omdat ik de wereld positief wil veranderen. Mensen écht gelukkiger wil maken. Meer voldoening en zingeving wil bieden. Succesvoller wil laten zijn. Mijn boeken MENS en THE PLAN richten zich daarop. En ook mijn bedrijven Unthink innovation agency en THE PLAN worldwide doen dat. Uit mijn eigen onderzoek naar succes blijkt ook dat mensen en bedrijven die primair gedreven worden door de behoefte de wereld positief te veranderen, dat ook werkelijk doen. En daarmee duizelingwekkende successen boeken. Steve Jobs, Richard Branson, Albert Einstein, Thomas Edison, Picasso zijn daar voorbeelden van.

Ik en mijn bedrijven vragen voor mijn producten en diensten geld. En dat hoort ook zo. Maar ik wil meer doen. Ik wil meer bijdragen. Bijvoorbeeld door mensen te helpen die dat niet kunnen betalen. Daarom lanceerden wij gisteren een actie dat mensen die voor 13 juni aanstaande mijn boek THE PLAN bestellen er één gratis bij krijgen voor een vriend. Maar dat blijkt niet te mogen. We leven tenslotte in Nederland en in Nederland is het in de wet vastgelegd dat boeken niet met korting mogen worden verkocht. Ja, u leest het goed. Anno 2010 leven we nog steeds in een paternalistische heilstaat die de prijs van een boek dicteert. Misschien dat u nu begrijpt waarom het politieke landschap in dit land zo versplintert en kantelt.

Laat ik me daardoor stoppen? Natuurlijk niet! Tenslotte is mijn passie mensen en bedrijven te bevrijden uit de ketenen van middelmaat en conventie. En dus doen we het gewoon anders. We gaan op regelmatige basis de schakelaar op ons THE PLAN bestelsysteem omzetten. Van geld naar geen geld. We doen dat steeds onaangekondigd, dus blijf de website in de gaten houden. De eerst volgende 25 THE PLAN bestellers krijgen het boek dan gratis van mij. Voor niets. Noppes. En voorzien van een persoonlijke opdracht en handtekening. Volgens mij omzeilen we dan de mazen van deze idiote en repressieve wet en kunt u iemand blij maken met het THE PLAN gedachtegoed.

Vanaf nu staat de schakelaar de eerstvolgende 25 boeken om!*

Klik hier om te bestellen

Hardcover
515 paginas
€ 34,95
Verschenen bij A.W. Bruna LeV.
ISBN 9789022997239

*Deze actie geldt voor de eerste 25 personen die via de site www.theplanhetboek.nl bestellen. U kunt 1 exemplaar per persoon bestellen. Klik op de button “bestellen”. Vul bij aantal “1″ in en de actiecode “theplangratis” in het lege invoerveld. Klik dan op de button “pas promotiecode toe”. Vervolgens verloopt u de rest van het bestelproces. De bijdrage in de verzendkosten van €1,95 moeten wij om technische redenen wel doorrekenen. Voor het boek worden geen kosten in rekening gebracht. Heeft u vragen, mail ons dan!

Een nieuwe weg in zingeving en geluk.

creation

Ik heb THE PLAN geschreven omdat ik mensen écht wil helpen. Alleen merk ik dat de media mijn boek verkeerd positioneren en dat we er tot nog toe dus niet in zijn geslaagd de werkelijke bedoeling achter THE PLAN over te brengen in onze communicatie. Dat gaan we dus veranderen. Ik zal u meenemen naar de grondgedachte achter THE PLAN.

Ik constateer dat de Westerse wereld smacht naar zingeving. In mijn eerste boek MENS beschrijf ik de beweging die daarvan de oorzaak is. Mensen hebben alle welvaart die ze willen, maar zoeken nu naar betekenis in hun leven. Zingeving. Het gevoel dat je deel uitmaakt van een groter geheel en daar een echte bijdrage aan kunt leveren.

De ellende is dat meneer Darwin ons heeft wijsgemaakt dat het leven niets anders is dan een willekeurig proces van directe oorzaken en directe gevolgen. En je dus alleen de vragen “waartoe?” en “waardoor?” mag stellen. Waardoor verwijst naar de oorzaak en waartoe naar het gevolg.

De hele Westerse wetenschap zit gevangen in dat adagium. Wat je namelijk vooral niet mag vragen is “waarom?”. Want waarom verwijst naar een bedoeling. En een bedoeling verwijst volgens Darwin en zijn Zonen van de Verlichting naar een bedoelende intelligentie en dus God. En God is niet wetenschappelijk en dus verbannen naar het private domein.

Maar bedoeling is nou juist waar mensen als voelende, denkende, bewuste wezens naar op zoek zijn.

“Waarom ben ik hier?”

“Wat is de bedoeling van dit alles?”

En Darwin en zijn materialistische broeders en zusters roepen dan in koor:

“Niets! Er is geen bedoeling en dus geen waarom. Er is geen reden, geen hogere ordening. Je bent gewoon hier als gevolg van amorf werkende algoritmen die we ‘natuurlijkse selectie’ noemen en dus ben je gewoon het toevallige product van biologische selectie.”

En het gevolg is dat we dan niets anders kunnen dan óf ons onderdompelen in hedonistisch materialisme óf terug getrokken op een berg gaan zitten mediteren. Veel andere keuzes zijn er niet. En dus zijn we dat ook maar gaan doen. Alleen is niemand er echt gelukkig mee en dat gevoel wordt steeds schrijnender.

Uit dat schrijnende gevoel ontstaat momenteel een hele industrie aan nieuwe spiritualiteit. Met tenenkrommende titels als “The Secret” en pseudo-intellectuele tegeltjes-wijsheden als “laat het universum zijn werk doen”, “geluk kan je niet vinden, dat moet jou vinden” en “voel je één met alles”. Mooie titels en spreuken, alleen moet je ze onderbrengen bij de sprookjes van Grimm en Andersen. Of laten voorlezen door de Kerstman of Sinterklaas. Het is comateuze onzin die niets met spiritualiteit te maken heeft en die boekenkast na boekenkast blijft vullen. Het is het (na)doen in plaats van het zijn.

En dat baart mij zorgen.

We hebben in het Westen een weg afgelegd van bijgeloof, voodoo en irrationaliteit naar logica, rede en wetenschap. Van geweld, anarchie en recht van de sterkste naar maatschappelijke ordening, democratie en een geleide vrije markt economie. Onderweg zijn we daarbij zingeving en betekenis kwijtgeraakt. Simpelweg omdat de wetenschappers een plek zochten waar empirisch, waardevrij onderzoek mogelijk moest zijn. En dus werden religie en God verbannen naar het private domein. En terecht! Alleen maakten ze de fout daarbij ook een eventuele doelgerichtheid in de natuur bij voorbaat te verbannen. En ons bestaan terug te brengen tot willekeur en natuurlijke selectie zonder richting.

Dat is een fout, zoals de door mij zo vorig bewonderde Griekse filosoof Aristoteles, ons leert. Volgens hem is het hele leven doelgericht. Ieder organisme wordt gedreven door het actualiseren van de eigen potentialiteit. Een eikel wordt altijd een eikenboom, een welp altijd een leeuw en iemand die het in zich heeft hele mooie gebouwen te kunnen tekenen wordt altijd een architect.

Tenminste, in een ideale wereld.

In onze niet ideale wereld worden mensen die in potentie hele mooie gebouwen kunnen tekenen niet altijd architect. En daarom blijven ze ongelukkig. De bekende Amerikaanse top-wetenschapper en psycholoog Martin Seligman heeft Aristoteles inmiddels ook omarmt en erkent de Aristoteliaanse doelgerichtheid in de natuur en ons bestaan. En dus schrijft hij dat mensen “..geluk kunnen leren..” door hun eigen bestemming te doorgronden en vervolgens te realiseren.

Dat is ook de grondgedachte achter THE PLAN. Als we accepteren dat doelgerichtheid in de natuur aanwezig is, brengen we zingeving en betekenis terug midden in ons bestaan. Niet door te geloven in onbewijsbare, abstracte Goden of pseudo-diepzinnige tegeltjes-wijsheden, maar door ons eigen bestaan te zien als een scheppende zingeving. Paul McCartney heeft verlichting bereikt door zijn bestaan maximaal te scheppen, door zijn potentialiteit maximaal te actualiseren. In de taak zit de verlichting, niet in buiten onszelf staande abstracties.

Het is de ultieme dualistische denkfout van westerlingen dat zij denken verlichting, zingeving en betekenis te vinden is in het externe. In iets dat zich buiten hen bevindt. Naast hun eigen bestaan. In God, in het universum, in meditatie, in contemplatie, in wierook, in lichaamsoefeningen, in retraites, in boeken, in leraren, in leerstellingen, in sangha’s en instellingen, in religies en stromingen, in engelen en sprookjes.

Verlichting, geluk, zingeving en betekenis zijn alleen te vinden in je eigen bestaan. In het actualiseren van de potentie waarmee je wordt geboren. In het vervullen van de – vooruit: Goddelijke – opdracht je eigen bestaan vorm te geven conform de missie die je hier hebt. Niet een missie gesteld door een God of het universum of een andere, buiten ons staande sprookjesfiguur die wij zo koesteren om de directe ervaring met de werkelijkheid te vermijden. Nee, een missie die ligt opgesloten in onze talenten en die onze betekenis-rol bepaald in het geheel. Een rol die ons een leven geeft vol richting, zingeving, betekenis, voldoening, succes en geluk.

Dáár schrijf ik in THE PLAN over. Het is een derde weg in zingeving, de midden-weg. Een zingeving die midden in het leven staat. Die het leven  ís.

Dus ik roep de Westerse mens op:

“Hou op met dat nergens toe leidende, hedonistisch materialisme én met die tenenkrommende terugkeer naar irrationaliteit, voodoo en bijgeloof. Maak de volgende stap, transformeer werkelijk! Leef je leven als een zingevende, betekenisvolle schepping die een bijdrage levert aan het geluk en welzijn van de wereld. Net zoals Aristoteles, Steve Jobs, Richard Branson, Paul McCartney, Thomas Edison, Leonardo da Vinci, Albert Einstein en de timmerman hier om de hoek die zulke prachtige tafels maakt waar ik zo gelukkig van wordt!”