Een nieuwe weg in zingeving en geluk.

creation

creation

Mijn boek THE PLAN is nu een paar weken uit en in een aantal media besproken en gerecenseerd. De reacties zijn uitstekend, maar ik merk bij mezelf een knagend gevoel. Zoals ik zelf schrijf zijn uniek succesvolle mensen uniek succesvol, omdat hun primaire drijfveer is geworteld in het willen verbeteren van de wereld. In het echt helpen van mensen. Walt Disney wilde kinderen gelukkig maken, Steve Jobs wil ons uit de klauwen van de Big Brother krachten in het kapitalisme bevrijden en Richard Branson wil ons leven blijven vullen met de lol die we hadden toen we nog geen “volwassen” verantwoordelijkheden hadden. In archetypische termen (archetype = psychologische oerpatronen die ook de basis vormen van ieder goed verhaal): Walt helpt het kind in ons, Steve de eigenzinnige rebel en Richard de hofnar.

Ik heb THE PLAN geschreven omdat ik mensen écht wil helpen. Alleen merk ik dat de media mijn boek verkeerd positioneren en dat we er tot nog toe dus niet in zijn geslaagd de werkelijke bedoeling achter THE PLAN over te brengen in onze communicatie. Dat gaan we dus veranderen. Ik zal u meenemen naar de grondgedachte achter THE PLAN.

Ik constateer dat de Westerse wereld smacht naar zingeving. In mijn eerste boek MENS beschrijf ik de beweging die daarvan de oorzaak is. Mensen hebben alle welvaart die ze willen, maar zoeken nu naar betekenis in hun leven. Zingeving. Het gevoel dat je deel uitmaakt van een groter geheel en daar een echte bijdrage aan kunt leveren.

De ellende is dat meneer Darwin ons heeft wijsgemaakt dat het leven niets anders is dan een willekeurig proces van directe oorzaken en directe gevolgen. En je dus alleen de vragen “waartoe?” en “waardoor?” mag stellen. Waardoor verwijst naar de oorzaak en waartoe naar het gevolg.

De hele Westerse wetenschap zit gevangen in dat adagium. Wat je namelijk vooral niet mag vragen is “waarom?”. Want waarom verwijst naar een bedoeling. En een bedoeling verwijst volgens Darwin en zijn Zonen van de Verlichting naar een bedoelende intelligentie en dus God. En God is niet wetenschappelijk en dus verbannen naar het private domein.

Maar bedoeling is nou juist waar mensen als voelende, denkende, bewuste wezens naar op zoek zijn.

Waarom ben ik hier?

“Wat is de bedoeling van dit alles?

En Darwin en zijn materialistische broeders en zusters roepen dan in koor:

Niets! Er is geen bedoeling en dus geen waarom. Er is geen reden, geen hogere ordening. Je bent gewoon hier als gevolg van amorf werkende algoritmen die we ‘natuurlijkse selectie’ noemen en dus ben je gewoon het toevallige product van biologische selectie.”

En het gevolg is dat we dan niets anders kunnen dan óf ons onderdompelen in hedonistisch materialisme óf terug getrokken op een berg gaan zitten mediteren. Veel andere keuzes zijn er niet. En dus zijn we dat ook maar gaan doen. Alleen is niemand er echt gelukkig mee en dat gevoel wordt steeds schrijnender.

Uit dat schrijnende gevoel ontstaat momenteel een hele industrie aan nieuwe spiritualiteit. Met tenenkrommende titels als “The Secret” en pseudo-intellectuele tegeltjes-wijsheden als “laat het universum zijn werk doen”, “geluk kan je niet vinden, dat moet jou vinden” en “voel je één met alles”. Mooie titels en spreuken, alleen moet je ze onderbrengen bij de sprookjes van Grimm en Andersen. Of laten voorlezen door de Kerstman of Sinterklaas. Het is comateuze onzin die niets met spiritualiteit te maken heeft en die boekenkast na boekenkast blijft vullen. Het is het (na)doen in plaats van het zijn.

En dat baart mij zorgen.

We hebben in het Westen een weg afgelegd van bijgeloof, voodoo en irrationaliteit naar logica, rede en wetenschap. Van geweld, anarchie en recht van de sterkste naar maatschappelijke ordening, democratie en een geleide vrije markt economie. Onderweg zijn we daarbij zingeving en betekenis kwijtgeraakt. Simpelweg omdat de wetenschappers een plek zochten waar empirisch, waardevrij onderzoek mogelijk moest zijn. En dus werden religie en God verbannen naar het private domein. En terecht! Alleen maakten ze de fout daarbij ook een eventuele doelgerichtheid in de natuur bij voorbaat te verbannen. En ons bestaan terug te brengen tot willekeur en natuurlijke selectie zonder richting.

Dat is een fout, zoals de door mij zo vorig bewonderde Griekse filosoof Aristoteles, ons leert. Volgens hem is het hele leven doelgericht. Ieder organisme wordt gedreven door het actualiseren van de eigen potentialiteit. Een eikel wordt altijd een eikenboom, een welp altijd een leeuw en iemand die het in zich heeft hele mooie gebouwen te kunnen tekenen wordt altijd een architect.

Tenminste, in een ideale wereld.

In onze niet ideale wereld worden mensen die in potentie hele mooie gebouwen kunnen tekenen niet altijd architect. En daarom blijven ze ongelukkig. De bekende Amerikaanse top-wetenschapper en psycholoog Martin Seligman heeft Aristoteles inmiddels ook omarmt en erkent de Aristoteliaanse doelgerichtheid in de natuur en ons bestaan. En dus schrijft hij dat mensen “..geluk kunnen leren..” door hun eigen bestemming te doorgronden en vervolgens te realiseren.

Dat is ook de grondgedachte achter THE PLAN. Als we accepteren dat doelgerichtheid in de natuur aanwezig is, brengen we zingeving en betekenis terug midden in ons bestaan. Niet door te geloven in onbewijsbare, abstracte Goden of pseudo-diepzinnige tegeltjes-wijsheden, maar door ons eigen bestaan te zien als een scheppende zingeving. Paul McCartney heeft verlichting bereikt door zijn bestaan maximaal te scheppen, door zijn potentialiteit maximaal te actualiseren. In de taak zit de verlichting, niet in buiten onszelf staande abstracties.

Het is de ultieme dualistische denkfout van westerlingen dat zij denken verlichting, zingeving en betekenis te vinden is in het externe. In iets dat zich buiten hen bevindt. Naast hun eigen bestaan. In God, in het universum, in meditatie, in contemplatie, in wierook, in lichaamsoefeningen, in retraites, in boeken, in leraren, in leerstellingen, in sangha’s en instellingen, in religies en stromingen, in engelen en sprookjes.

Verlichting, geluk, zingeving en betekenis zijn alleen te vinden in je eigen bestaan. In het actualiseren van de potentie waarmee je wordt geboren. In het vervullen van de – vooruit: Goddelijke – opdracht je eigen bestaan vorm te geven conform de missie die je hier hebt. Niet een missie gesteld door een God of het universum of een andere, buiten ons staande sprookjesfiguur die wij zo koesteren om de directe ervaring met de werkelijkheid te vermijden. Nee, een missie die ligt opgesloten in onze talenten en die onze betekenis-rol bepaald in het geheel. Een rol die ons een leven geeft vol richting, zingeving, betekenis, voldoening, succes en geluk.

Dáár schrijf ik in THE PLAN over. Het is een derde weg in zingeving, de midden-weg. Een zingeving die midden in het leven staat. Die het leven  ís.

Dus ik roep de Westerse mens op:

Hou op met dat nergens toe leidende, hedonistisch materialisme én met die tenenkrommende terugkeer naar irrationaliteit, voodoo en bijgeloof. Maak de volgende stap, transformeer werkelijk! Leef je leven als een zingevende, betekenisvolle schepping die een bijdrage levert aan het geluk en welzijn van de wereld. Net zoals Aristoteles, Steve Jobs, Richard Branson, Paul McCartney, Thomas Edison, Leonardo da Vinci, Albert Einstein en de timmerman hier om de hoek die zulke prachtige tafels maakt waar ik zo gelukkig van wordt!

6 Comments

  1. Hallo Eric,

    Als het mag deel ik graag mijn lezerservaring met je. Je schrijft in het begin:

    “Zoals ik zelf schrijf zijn uniek succesvolle mensen uniek succesvol, omdat hun primaire drijfveer is geworteld in het willen verbeteren van de wereld. In het echt helpen van mensen. [...] Ik heb THE PLAN geschreven omdat ik mensen écht wil helpen.”

    Klinkt als: ergo jij zou ook succes moeten hebben.

    Verder lijk je zingeving gelijk te stellen aan iets bijdragen aan een groter geheel. Je schrijft “Zingeving. Het gevoel dat je deel uitmaakt van een groter geheel en daar een echte bijdrage aan kunt leveren.” Ik denk dat je zingeving daarmee te beperkt neerzet. Waarom zou mijn leven niet zinvol kunnen zijn als ik alleen maar voor mezelf leef? Bijvoorbeeld door zoveel mogelijk genotservaringen te verzamelen.

    In je definitie schemert bovendien een ‘moeten’ door. Zinvol leven is een leven dat iets bijdraagt aan een groter doel. Dus je stelt dat mensen moeten bijdragen. Dat is geen boodschap die mij zou aanspreken. Daarbij ondermijnt een dergelijke stellingname je eigen verhaal omdat ‘draag bij aan het grotere geheel’ zo op een tegeltje kan.

    In je definitie spreek je over een “echte” bijdrage aan dat “grotere geheel”. Daar heb ik twee vragen bij. Wat zijn de criteria om te kunnen spreken van een echte bijdrage? Blijkbaar zijn daar criteria voor te vinden (die dus buiten onszelf liggen). En wat is dat grotere geheel? Is je stelling niet dat er geen groter geheel is? Dat de zin alleen in ons individuele zelf is te vinden?

    Toch heb ik het idee dat ik het wel met je eens kan zijn. Ik zou het alleen wat preciezer formuleren. Misschien is dat ook de reden dat de media je boek niet hebben gepositioneerd zoals je zou willen.

  2. Hallo Jasper!

    Dank je wel voor je mooie, zinvolle bijdrage.

    Ik verkeer in de gelukkige omstandigheid dat ik twee 500 pagina boeken heb mogen volschrijven met mijn inzichten en ideeën. Alle precieze formuleringen staan daar zeer uitgebreid in. Filosofisch onderbouw ik in MENS en THE PLAN wat ik in dit artikel beweer.

    Ik zal hier een paar reacties geven op je stuk, maar mijn boeken zijn per definitie duidelijker dan dit commentaar.

    (1)

    Ik heb zowel MENS als THE PLAN geschreven voor mensen die inderdaad meer uit hun leven willen halen dan ze nu doen. Ik vertel niemand dat ze dat moeten doen en ook niet hoe ze dat moeten doen, ik probeer alleen te verklaren waar die gevoelens vandaan komen bij de meeste Westerlingen in een historische context. Ik zeg ook nergens, ook niet in dit artikel dat je succes moet hebben.

    (2)

    Zingeving is, zoals het woord aangeeft, de behoefte aan “zin”. Wat is de zin van wat ik doe? Het is de filosofische vraag naar het waarom der dingen. De Amerikaanse psychiater Arthur Deiman zegt daarover:

    “Mensen hebben betekenis nodig. Zonder betekenis lijden ze aan verveling, depressie en wanhoop. Het religieuze raamwerk dat voorheen de betekenis bepaalde is vervangen door een wetenschappelijke wereldbeeld waarbinnen betekenis niet bestaat. ‘Wat is de bedoeling van het leven?’ en ‘Waarom ben ik?’ zijn vragen die volgens de meeste wetenschappers buiten de reikwijdte van de wetenschap liggen of fout zijn, omdat zij ervan uitgaan dat het menselijk ras toevallig tot stand is gekomen in een willekeurig universum.”

    Ik heb een hypothese uitgewerkt, die ik onder meer heb gebaseerd op het werk van Aristoteles, Maslow, Kant, Hegel en Seligman, en wel dat de mens betekenis en zingeving ervaart als hij of zij de eigen potentialiteit actualiseert in een zogenaamde wederkerige betekenis met de wereld. Ofwel, in gewoon Nederlands, als iemand doet wat hij of zij het leukste vindt om te doen en dat tegelijkertijd waarde heeft voor andere mensen.

    Ik geloof dus inderdaad niet dat een mens zingeving vindt in alleen voor zichzelf leven. Dat leidt juist tot ledigheid, wanhoop en depressies. Sterker nog, ik denk dat het hele leven is gericht op wederkerigheid. In MENS en THE PLAN onderbouw ik dat zorgvuldig. En dat is meer dan een hypothese. Onderzoek van onder meer professor Seligman toont aan dat mensen die zijn gericht op verzamelen van genotservaringen, nooit echt geluk vinden en lijden onder de wet van de afnemende meerwaarde.

    Ik zeg dus niet dat je ‘moet’ bijdragen. Ik beschrijf psychologische principes die voorkomen uit gedegen wetenschappelijk onderzoek. Met alle respect voor jou, maar je leest mijn bijdrage zoals de meeste mensen bijvoorbeeld de bijdrage van de Boeddha lezen: als een een verzameling regels. Terwijl de Boeddha alleen maar ervaringen deelt en logische stellingen poneert. En net zoals hij, moedig ook ik iedereen aan zelf na te denken.

    Nee, mijn stelling is niet dat er geen groter geheel is. Mijn stelling is dat heel veel mensen gewoon wat mooie quotes aanhalen zonder zelf na te denken. Mijn bezwaar is niet wat ze zeggen, mijn bezwaar is hoe ze tot hun woorden zijn gekomen. Ik oordeel dus niet over de content, maar over de context. De ontstaansgeschiedenis van hun woorden. Geef mij 5 minuten met die mensen en door simpel vragenstellen haal ik hun woorden onmiddellijk onderuit. Niet de inhoud van die woorden, maar de ontstaansgeschiedenis. Lees maar eens hoe Socrates dat deed!

    De positionering heeft niet zozeer te maken met deze woorden, maar met de communicatie daaraan voorafgaand. Denk ik.

    Nogmaals dank voor je bijdrage. Waardeer ik zeer!

    Groet!

    Eric Bartels

  3. Max

    Kom eens uit die ivoren toren!

    Het bovenstaande verhaal klinkt als iemand die te veel gelezen heeft. Veel “name-dropping”, ik zie mezelf toch gewoon als een soort dier. En als je bewust doet wat jij leuk vindt om jezelf en anderen te helpen, omdat je gelooft dat je dan gelukkig wordt. Doe je het dan niet gewoon jezelf?

    Elke geloofsovertuiging leidt tot geweld, ook de boeddhistische. Voor mij is “een verlichte” iemand die geen grenzen heeft in zijn denken en status niet meer ervaart, als je begrijpt wat ik bedoel.

    Steve Jobs is meer een gehaaide zakenman en ik ervaar zijn invloed op ons bestaan zeker niet als positief. Al ken ik hem niet persoonlijk, op mij maakt hij meer de indruk dat hij gebruik maakt van ons verlangen naar status. Mens was een leuk boek maar “de Creatiespiraal” maakte toch meer indruk op mij. Als ik mens lees dan denk ik vaak wat wil die schrijver toch imponeren met taalgebruik en kennis.

    Al met al heb ik wel enorm genoten van je boek, ga zo door!

  4. Hallo Max!

    Dank je wel voor je bijdrage.

    Als ik zelf reageer op teksten van anderen, gesproken of geschreven, probeer ik altijd heel specifiek te zijn en me te onthouden van algemene subjectieve waardeoordelen. Simpelweg omdat algemene subjectieve waardeoordelen een discussie onmogelijk maken. “Ivoren toren”, “name dropping” en “te veel gelezen” zijn dergelijke subjectieve waardeoordelen. Waardeoordelen die alleen iets zeggen over jouw waardesysteem en niet over mijn content.

    Daarom kun je daar ook niet over discussiëren. Als jij bijvoorbeeld in je waardesysteem hebt zitten dat alle Marokkanen criminelen zijn, zul je altijd dát zien. Dat is een neurologisch bewezen feit. Dan kan ik wel roepen “Dat is niet zo Max!”, maar dan zal jij me meewarig aankijken, want jij ziet dat zo.

    Voor zover ik mij bewust ben, ben ik zuiver in het gebruiken van namen, taal en kennis.

    Voor mijn visie op verlichting, Steve Jobs en en het boeddhisme verwijs ik je naar MENS en THE PLAN. Ik ben het met alle drie je observaties niet eens en onderbouw dat in ruime mate in mijn boeken.

    De Creatiespiraal is een mooi boekje en past prima in de Nederlandse traditie van keurige zelfhelpboeken. Alles heeft zijn plaats. MENS is geen zelfhelpboek, maar een filosofieboek. Die twee vergelijken is dus appels met peren vergelijken.

    Overigens hou ik zelf niet zo van zelfhelpboeken, omdat ik ze vaak oppervlakkig vind en te veel op goedkoop sentiment leunen. Ik hou meer van boeken die verwarren en die je dwingen zelf na te denken. Maar goed, dat is natuurlijk een smaakkwestie.

    Groet!

    Eric Bartels

    PS Over dat “Doe je het dan niet gewoon jezelf?” zei mijn Tibetaanse leraar Sogyal Rinpoche eens: “If you want to be selfish, be wisely selfish not foolish selfish!”

  5. Óf ik ga héél veel schrijven, óf bijna niets. Dat laatste dus. Ik praat liever en nodig je uit voor een gesprek op hoog niveau: 2575 m.

    Lieve groet, Marjolein

  6. Hahaha…OK. Lijkt me hoog;-)! Eric

Leave a Comment